KAVRAM OLARAK SİBER ZORBALIK

KAVRAM OLARAK SİBER ZORBALIK

1.Giriş           

Dünyanın varoluşundan bugüne kadar insanoğlu gelişen ve değişime hızla ayak uydurabilen bir varlıktır. Bu değişim ve gelişim insana varoluşundan itibaren kendini bulma ve anlama arayışını da beraberinde getirmiştir. Bu arayışlar sonucunda insan: Biyolojik, psikolojik, sosyokültürel ve manevi yaşam boyutu olan bir varlık olarak nitelendirilir.

İnsanoğlu fiziksel gerçeklikte duyduğu maddi ve manevi ihtiyaçlarını karşılamak için ateşin keşfinden itibaren birçok keşifte bulunmuştur. Bu keşiflerden biri de günümüzde gelişen teknolojinin bize sunmuş olduğu internettir. İnternet en az iki bilgisayarı birbirine bağlayan ağ anlamını taşımaktadır. Daha genel anlamda ise; internet sağlayıcılarının sunduğu, bilgisayarları birbirine bağlayan görüntü, ses, mesaj alışverişine olanak sağlayan elektronik sistemin adıdır. Bu nedenle internet ortamı bu ihtiyaçların karşılanmasını mümkün kılmıştır.

Yapılan bu keşifler insanlık yararına bulunmuş olsa dahi insanoğlu bu keşifleri kendi olumsuz duygu, düşünce ve davranışlarının dışa aktarılmasında kullanmıştır. Sözgelimi bu davranışlar sanal ortamda saldırı olarak da nitelendirilir. Saldırı; belli bir amaç doğrultusunda, önceden tasarlanarak, bile isteye bir başka kişi, grup ya da kuruma yönelik fiziksel ya da duygusal olarak zarar verme eğilimini içerir. İnternet üzerinden yapılan bu saldırılar ‘siber saldırı’ olarak adlandırılmış olup sistemin kendisine, kişi veya gruplara yönelik olabilir. Sanal ortamda yapılan bu saldırılar ‘tekrarlı ve zarar verme amacı’ güderek yapılırsa bu davranış saldırganlık olarak nitelendirilmez ‘siber zorbalık’ olarak nitelendirilir. Siber zorbalık: Belirli bir kişi veya grubun başka kişi veya gruba zarar vermek amacıyla bilgi iletişim sistemlerini kullanarak tekrarladığı davranışlar bütünüdür.

İnternet kullanımı ergenler ve gençler arasında daha yaygın kullanıldığından siber zorbalık ya da siber mağduriyet yaşamaları daha yüksektir. Gençler ve ergenler arasında yapılan zorbalıklardan bazıları, anonim kimlikle mesaj gönderme, gizli şekilde yapılan çağrılar, tehditkar ya da kötü söz içeren kısa mesajlar, izinsiz şekilde bir başkasına ait olan ses, görüntü, yazıları paylaşma vb. davranışlar yapılan zorbalık çeşitlerine örnektir.  Siber zorbalık yapmanın iki şekli bulunur. Birincisi teknik amaçlı yapılan elektronik zorbalık; ikincisi iletişim yönünü ele alan siber zorbalıktır. Elektronik zorbalık: Kişinin bilgisayar yazılımına ya da donanımına yapılan zarardır. Bu duruma örnek olarak kişiye ait olan hesapların şifrelerine ulaşmak, virüs içeren programlar yollamak, web sayfalarını hacklemek gibi teknik durumları içerir. İletişim temelli zorbalık ise; kişinin daha çok duygularının ve psikolojisinin hedef alındığı bir zorbalık türünü kapsamaktadır. Burada ki hedef; mağduru incitmek, üzmek, alay etmek, korkmasına sebep olmaktır. Bu sebeple de iletişim temelli siber zorbalık, teknik temelli olan siber zorbalığa karşı daha acımasız ve tehlikeli sonuçlar doğrulabilir. Bu nedenle siber zorbalık ve siber mağduriyetin en aza indirgenmesi için toplum ve toplumun en küçük yapı taşı olan aileler bu konu hakkında bilgilendirilmeli ve bu konu hakkında eğitilmelidir.

 

 

 

 

2. Tartışma ve Yorum

 

            İnternetin daha da yaygın kullanılması sonucu dünyada ve ülkemizde siber zorbalık gün geçtikçe artmaktadır. Siber zorbalığın bu artışında birçok faktör bulunmaktadır. Bu faktörlerden bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz: Cinsiyet rolleri, yaş farklılıkları, aile içi iletişim ve kişilerin öz- değer alanlarıdır.

            Aile içi iletişimi güçlü olmayan bireyler varoluşsal ihtiyaçlarını karşılamak için sanal ortama yönelir. Ve bu ortamda tatmin edilmemiş ihtiyaçlarını zorbalık yaparak gidermeye çalışır. Otoriter ebeveyn tutumu ile yetişen bireylerin demokratik ebeveyn tutumu ile yetişen bireylere göre siber zorbalık yapma eğilimi daha fazladır. 

            Siber zorbalık yapan kişilerin yaşları genellikle 11-16 yaş aralığını kapsarken ilerleyen yaşlarda zamana paralel olarak azaldığı görülmektedir. Zorbalık yapan kişilerin cinsiyet ile doğrudan anlamlı ilişkisi olmayıp her iki cinsiyettin de hem zorba hem de mağdur rolünde olabileceği görülmektedir.

            Siber zorbalık yapma davranışı kişilerin içsel ve dışsal öz değer alanlarını hem negatif hem de pozitif yönde etkilemektedir. İçsel alanlar; erdem ve aile desteği iken dışsal alanlar; onaylanma, akademik açıdan yeterli olma ve rekabettir. Alan yazında incelediğinde dışsal alanlar siber zorbalığı pozitif yönde etkilerken içsel alanları negatif yönde etkilemektedir.

            Siber zorbalık davranışını fiziksel zorbalıktan ayıran fark ise; mağdurun zorbalık yapan kişiyi tanımamasıdır. Çünkü zorba kişi kimliğini gizleyerek ya da bir başkasının kimliğine bürünerek zorbalık yapmaya devam eder. Buradaki amaç mağduru zedeleme, küçük düşürme, alay etme, dedikodu yapma, lakap takma, dışlama, tehdit etme amacı ile internet, telefon, tablet ve bilgisayarı kullanarak kişiye zarar vermektir. 

 

            3. Sonuç ve Öneriler

 

Gelişen teknolojinin bize sağladığı internetin, hayatımızı kolaylaştırmasının yanı sıra beraberinde getirdiği olumsuzluklardan biri olan siber zorbalık bütün insanları etkileyen yeni nesil bir sorun olmuştur. Siber zorbalığın toplumsal boyutta önemli bir sorun halini almaması için eğitimcilerin ve aile bireylerinin bu sorun hakkında bilinçli olması gerekir.

Aile içinde çocuk ve ergenlerin farkında olmadan eğlence amaçlı davranışlarının zorbalık olabileceğini, bu durumun karşı tarafı nasıl etkileyebileceğini, mağdur konumunda olduklarında ise; aile bireyleriyle ve eğitimcilerle nasıl iletişim kurmaları gerektiği hakkında bilgi verilmelidir. Ayrıca internet ortamında kendi kişilik haklarını ve kendilerini nasıl koruyup, davranmaları gerektiği bilinci de kazandırılmalıdır. Çocuk ve ergenlere bu konu hakkında yeterli bilgilendirmeleri yapmaları için aile ve eğitimcilere de büyük rol düşmektedir. Siber zorbalığın önlenmesi ve takibi toplumun bütün bireylerinin yeterli bilgi ve birikime sahip olmasıyla sağlanır.

                                                                                                                                  Psikolog Elif TÜRKYİĞİT

 

KAVRAM OLARAK SİBER ZORBALIK